قالب بندی سقف یکی از مراحل حساس اجرای سازههای بتنی است و کیفیت آن بر دقت و ایمنی مراحل بعد اثر میگذارد. کوچکترین ضعف در استقرار جکها، مهاربندی، ترازکردن یا بستن درزهای قالب میتواند به نشست زیرسازی، تغییر ضخامت سقف، خروج شیره بتن و افت کیفیت سطح نهایی منجر شود.
روش اجرای قالب بندی سقف برای همه سیستمها یکسان نیست. دال بتنی معمولاً به قالببندی کامل زیر سطح نیاز دارد، درحالیکه در سقف تیرچه بلوک، وافل، عرشه فولادی و سایر سیستمها نوع و گستره قالب متفاوت است. به همین دلیل، انتخاب قالب و تجهیزات زیرسازی باید بر اساس نقشههای اجرایی، نوع سقف و بارهای مرحله ساخت انجام شود، نه صرفاً تجربه کارگاهی. در ادامه، اجزا و انواع قالب سقف، مراحل اجرا، تفاوت روشها و کنترلهای ضروری پیش از بتنریزی را بررسی میکنیم.
قالب بندی سقف چیست؟
قالب بندی سقف مجموعهای موقت از رویه قالب، اعضای زیرسازی، جکها و اتصالات است که بتن تازه را تا زمان شکلگیری و کسب مقاومت لازم نگه میدارد. این مجموعه باید ابعاد، ضخامت و تراز تعیینشده در نقشههای اجرایی را حفظ کند و بارهای مرحله ساخت را به زمین یا طبقات زیرین انتقال دهد.
قالب مناسب باید در برابر وزن بتن و آرماتورها، رفتوآمد نیروهای اجرایی و بار تجهیزات بتنریزی پایدار باشد. اتصالات آن نیز نباید هنگام بتنریزی باز یا جابهجا شوند. همچنین سطح قالب باید تا حد کافی صاف و درزهای آن بسته باشد تا شیره بتن خارج نشود و کیفیت سطح زیرین سقف کاهش پیدا نکند. به همین دلیل، قالببندی فقط چیدن تعدادی تخته یا پنل زیر سقف نیست و طراحی زیرسازی و نحوه مهار آن نیز بخشی از همین سیستم محسوب میشود.
تفاوت قالب بندی، کفراژبندی، زیرسازی و شمعبندی
این اصطلاحات در کارگاه گاهی بهجای یکدیگر استفاده میشوند، اما مفهوم یکسانی ندارند:
- قالب: سطحی است که مستقیماً با بتن تماس دارد و شکل نهایی آن را تعیین میکند.
- زیرسازی: مجموعه تیرها، پشتبندها، جکها و اتصالاتی است که قالب و بارهای روی آن را نگه میدارد.
- شمعبندی: بخش عمودی زیرسازی است که بار قالب را به تکیهگاه پایینتر منتقل میکند.
- کفراژبندی: اصطلاحی کارگاهی برای اجرای مجموعه قالب و سازه نگهدارنده آن است.
- پایه اطمینان: تکیهگاهی موقت است که برای حمایت از بتنِ هنوز کممقاومت، زیر سقف باقی میماند یا پس از بازکردن قالب نصب میشود.
اجزای قالب بندی سقف کداماند؟
قالب بندی سقف از چند جزء مرتبط تشکیل میشود که بار را از بتن تازه به تکیهگاه زیرین انتقال میدهند. در این مسیر، رویه قالب بار را دریافت میکند، تیرهای زیرسازی آن را به پایهها میرسانند و جکها یا سیستم داربستی بار را به زمین یا سقف طبقه پایین منتقل میکنند. نوع تجهیزات قالب بندی سقف با توجه به سیستم اجرایی و مشخصات هر پروژه انتخاب میشود.
رویه قالب
رویه بخشی است که مستقیماً با بتن تازه تماس دارد و شکل، ابعاد و کیفیت سطح زیرین سقف را تعیین میکند. برای اجرای رویه قالب سقف بتنی میتوان از تخته چوبی، پلایوود، پنل فلزی، قالب پلیمری یا اجزای ماندگار استفاده کرد.
رویه قالب علاوه بر تحمل بار بتن، باید سطح پیوستهای برای اجرای آرماتورها و سایر اجزای سقف فراهم کند. جنس و کیفیت این بخش بر میزان نشت شیره بتن، نمای زیر سقف، سهولت قالببرداری و تعداد دفعات استفاده مجدد از قالب اثر میگذارد. نحوه انتخاب میان قالبهای چوبی، فلزی و پلیمری در بخش انواع قالب سقف بررسی میشود.
تیرهای اصلی و فرعی زیر قالب
تیرهای فرعی بلافاصله زیر رویه قرار میگیرند و بار آن را دریافت میکنند. این بار سپس به تیرهای اصلی و از آنجا به جکها، شمعها یا سیستم داربستی منتقل میشود. در زیرسازی سقف ممکن است از چهارتراش چوبی، لوله داربست، قوطی فلزی، سولجر یا تیرهای اختصاصی سیستمهای مدولار استفاده شود.
تعداد و آرایش این اعضا به نوع قالب و روش کفراژ بندی سقف بستگی دارد. تیرهای فرعی سطح اتکای رویه را فراهم میکنند و تیرهای اصلی، بار چند تیر فرعی را جمع کرده و به پایههای قائم انتقال میدهند.
جک، شمع و اسکافلد
جک و شمع، پایههای قائم زیرسازی هستند؛ اسکافلد نیز یک سیستم پشتیبان مدولار است که بار قالب را از طریق مجموعهای از اعضای قائم، افقی و مهاربند منتقل میکند. انتخاب میان این تجهیزات به عواملی مانند ارتفاع طبقه، مقدار بار، شکل سقف و روش زیرسازی بستگی دارد.
جک سقفی از تجهیزات رایج در پروژههای ساختمانی است و امکان تنظیم ارتفاع زیرسازی را فراهم میکند. برای ارتفاعها یا بارهای بیشتر نیز میتوان از سیستمهای داربستی مانند اسکافلد مثلثی، چکشی یا کاپلاک استفاده کرد. سرجک و زیرپایه نیز در دو انتهای سیستم قرار میگیرند و سطح اتکای اعضای افقی و قائم را فراهم میکنند.
مهاربندی و اتصالات قالببندی
مهاربندی، اجزای قائم و افقی زیرسازی را به یک مجموعه پایدار تبدیل میکند. اعضای افقی و بادبندهای قطری برای حفظ موقعیت پایهها و کنترل حرکت جانبی سیستم به کار میروند.
سرجک قابل تنظیم، پین و گوه، بست، گیره، سیم قالببندی، پشتبند و کنج نیز از دیگر تجهیزات قالب بندی سقف هستند. این قطعات وظایفی مانند اتصال پنلها، تنظیم ارتفاع، تثبیت لبهها و نگهداری قالب در موقعیت طراحیشده را بر عهده دارند. نوع اتصال باید با جنس قالب و سیستم زیرسازی سازگار باشد. جزئیات نصب و کنترل این قطعات در بخش مراحل قالب بندی سقف توضیح داده خواهد شد.
انواع قالب سقف بر اساس جنس و سیستم اجرا
انواع قالب بندی سقف را میتوان براساس جنس رویه و نحوه مونتاژ سیستم دستهبندی کرد. قالب چوبی، پلایوود، فلزی و پلیمری به جنس سطح قالب اشاره دارند؛ درحالیکه قالب مدولار یا میز پرنده، روش اجرا و جابهجایی مجموعه را مشخص میکند. بنابراین ممکن است یک سیستم مدولار از رویه پلایوود و قابهای فلزی تشکیل شده باشد.
انتخاب قالب بتن سقف تنها به قیمت خرید وابسته نیست. شکل و مساحت سقف، تعداد طبقات مشابه، کیفیت موردانتظار سطح بتن، سرعت اجرا و تعداد دفعات استفاده مجدد نیز باید در تصمیمگیری لحاظ شوند. به همین دلیل، یک نوع قالب نمیتواند برای تمام پروژهها بهترین گزینه باشد.
قالب چوبی و پلایوود سقف
در روش سنتی، تختههای چوبی روی تیرهای زیرسازی قرار میگیرند و سطح موردنیاز برای اجرای سقف را تشکیل میدهند. برش و اتصال آسان چوب باعث میشود این نوع قالب برای لبهها، تیرها، بازشوها و قسمتهایی با هندسه نامنظم کاربردی باشد. وزن مناسب و دسترسی نسبتاً آسان نیز از دیگر مزایای آن است.
پلایوود از لایههای نازک چوب ساخته میشود و در مقایسه با تختههای معمولی، سطح یکنواختتر و ابعاد پایدارتری دارد. نوع روکشدار آن در برابر رطوبت و چسبیدن بتن عملکرد بهتری نشان میدهد. بااینحال، عمر مفید قالب چوبی به کیفیت ورق، نحوه روغنکاری، شرایط نگهداری و آسیبهای ایجادشده هنگام بازکردن قالب وابسته است.
قالب فلزی سقف
قالب فلزی معمولاً از پنلهای فولادی یا قابهای فلزی دارای رویه مناسب تشکیل میشود. مقاومت و دوام بالا، دقت ابعادی و امکان استفاده مکرر از مهمترین مزایای این نوع قالب سقف بتنی هستند. اتصالات مدولار نیز میتوانند سرعت مونتاژ و بازکردن پنلها را در پروژههای تکرارشونده افزایش دهند.
در مقابل، وزن بیشتر پنلهای فولادی جابهجایی آنها را دشوارتر میکند و ممکن است به نیروی انسانی بیشتر یا تجهیزات حمل نیاز باشد. هزینه اولیه قالب فلزی نیز معمولاً از قالب چوبی بالاتر است؛ اما اگر پنلها در چرخههای متعدد و با نگهداری مناسب استفاده شوند، هزینه هر بار مصرف کاهش پیدا میکند. محدودیت در اجرای اشکال نامنظم نیز باید هنگام انتخاب ابعاد پنلها در نظر گرفته شود.
قالب پلاستیکی یا پلیمری سقف
قالبهای پلاستیکی و پلیمری بهصورت پنلهای سبک یا قطعات مخصوص سیستمهای مختلف تولید میشوند. وزن کم، جابهجایی آسان، مقاومت در برابر رطوبت و نظافت سادهتر از ویژگیهای اصلی آنهاست. سطح غیرجاذب این قالبها نیز مانع جذب آب بتن توسط رویه میشود.
قالب پلیمری باید متناسب با ظرفیت باربری و کاربرد تعریفشده سازنده استفاده شود. سختی و رفتار همه محصولات پلیمری یکسان نیست و نمیتوان صرفاً به دلیل وزن کم، آنها را جایگزین مستقیم قالب فلزی یا پلایوود دانست. احتمال تغییرشکل، حساسیت بعضی محصولات به ضربه یا دما و محدودیت تعمیر نیز از مواردی است که باید در ارزیابی این قالبها بررسی شود.
قالب بندی سقف با سیستمهای مدولار و نوین
در پروژههای بزرگ یا ساختمانهایی با طبقات مشابه، استفاده از قطعات منفرد همیشه سریعترین روش اجرای قالب بندی سقف نیست. سیستمهای مدولار از اجزای استاندارد و هماهنگ تشکیل میشوند و امکان تکرار یک آرایش مشخص را در طبقات مختلف فراهم میکنند. قالبهای پنلی، سیستمهای دارای سرجک رهاشونده و قالب میزی از نمونههای این گروه هستند.
در قالب میزی، مجموعه رویه و زیرسازی بهصورت یک واحد بزرگ جابهجا میشود و پس از قالببرداری در دهانه یا طبقه بعدی به کار میرود. برخی سیستمها نیز اجازه میدهند رویه و تیرهای قالب زودتر باز شوند، درحالیکه پایههای اطمینان همچنان زیر دال باقی بمانند. صرفه اقتصادی این روشها به تکرار پلان، تعداد چرخه استفاده، دسترسی کارگاه و تجهیزات جابهجایی وابسته است.
|
نوع قالب |
مزیت اصلی | محدودیت اصلی |
کاربرد مناسب |
|
چوبی |
برشپذیری و اجرای آسان جزئیات | دوام و دفعات استفاده محدود |
پروژههای کوچک و بخشهای نامنظم |
|
پلایوود |
سطح یکنواخت و وزن مناسب | حساسیت لبهها به رطوبت و ضربه |
رویه قالب دال و سیستمهای ترکیبی |
|
فلزی |
دوام و قابلیت استفاده مکرر | وزن و هزینه اولیه بیشتر |
پروژههای پرتکرار و قطعات مدولار |
|
پلیمری |
وزن کم و مقاومت در برابر رطوبت | تفاوت کیفیت و محدودیت ظرفیت محصولات |
پروژه متناسب با سیستم تعریفشده |
|
مدولار یا میزی |
سرعت بالا در چرخههای تکراری | صرفه کمتر در پلانهای نامنظم |
ساختمانهای چندطبقه با پلان مشابه |
قالب بندی در انواع سقف چگونه انجام میشود؟
نحوه قالب بندی سقف به ساختار سیستم، درجا یا پیشساختهبودن اجزا و نقش قالب در سقف نهایی بستگی دارد. در بعضی روشها، تمام سطح زیرین سقف قالببندی میشود؛ اما در برخی دیگر، بلوکها، تیرچهها یا ورقهای ماندگار بخشی از وظیفه قالب را بر عهده میگیرند. به همین دلیل، گستره قالببندی، نوع زیرسازی سقف و تجهیزات موردنیاز باید برای هر سیستم جداگانه تعیین شود.
قالب بندی سقف دال بتنی
در قالب بندی سقف دال بتنی معمولاً تمام سطح زیر دال با پلایوود، تخته، پنل فلزی یا یک سیستم مدولار پوشانده میشود. این رویه روی تیرهای اصلی و فرعی قرار میگیرد و جکها یا اسکافلد، بار مجموعه را به زمین یا سقف طبقه پایین منتقل میکنند. لبههای دال، بازشوها، کنسولها و تیرهای پیرامونی نیز مطابق ابعاد نقشه قالببندی میشوند.
یکطرفه یا دوطرفهبودن دال به رفتار سازهای آن مربوط است و الزاماً شکل سطح قالب را تغییر نمیدهد. بااینحال، جهت دهانهها، ضخامت دال و نحوه انتقال بار میتواند بر آرایش زیرسازی اثر بگذارد؛ زیرا دال یک طرفه و دو طرفه از نظر مسیر باربری و توزیع نیرو رفتار یکسانی ندارند.
قالب بندی سقف تیرچه بلوک
در قالب بندی سقف تیرچه بلوک معمولاً نیازی به پوشاندن کامل سطح زیر سقف نیست؛ زیرا تیرچهها و بلوکهای میان آنها بستر لازم برای اجرای بتن رویه را فراهم میکنند. قالببندی اصلی بیشتر در کف و دیواره تیرها، کلافهای میانی، لبهها، بازشوها و قسمتهایی انجام میشود که بلوک نمیتواند بتن تازه را نگه دارد.
تیرچهها نیز تا زمانی که سقف به مقاومت موردنیاز برسد، به شمعبندی یا تکیهگاه موقت نیاز دارند. نحوه قرارگیری این پایهها باید با دهانه، مشخصات اجرایی و ساختار تیرچه هماهنگ باشد. بنابراین اجرای قالب بندی سقف تیرچه بلوک فقط به بستن قالب تیرها محدود نیست و شمعبندی صحیح تیرچهها نیز بخشی از عملیات موقت اجرای سقف محسوب میشود.
قالب بندی سقف وافل
در روش قالب بندی سقف وافل، قالبهای قابلمهای روی شبکه زیرسازی قرار میگیرند و فضای میان آنها، شکل تیرچههای یکطرفه یا دوطرفه را در بتن ایجاد میکند. پس از چیدمان قالبها، آرماتورها در فاصله میان آنها اجرا میشوند و بتن، تیرچهها و دال رویی را تشکیل میدهد. قالبهای وافل معمولاً پس از کسب مقاومت لازم بتن باز میشوند و قابلیت استفاده مجدد دارند.
تراز زیرسازی، تثبیت قالبها و کنترل فاصله میان قطعات بر ابعاد تیرچهها و نمای زیر سقف اثر میگذارد. روش اجرای وافل با یوبوت یکسان نیست؛ زیرا در سقف وافل و یوبوت، محل قرارگیری قالبها و ماندگار یا غیرماندگار بودن آنها با یکدیگر تفاوت دارد.
قالب بندی سقفهای مجوف یوبوت و بابل دک
در انواع قالب بندی سقفهای مجوف مانند یوبوت و بابل دک، معمولاً ابتدا یک سطح پیوسته زیر دال اجرا میشود. سپس قالبهای ماندگار یوبوت یا گویهای توخالی بابل دک میان شبکههای آرماتور و در بخش میانی مقطع قرار میگیرند. این اجزا بخشی از بتن غیرضروری را حذف میکنند، اما جایگزین قالب زیرین دال نیستند.
زیرسازی سقف باید وزن بتن، آرماتورها، اجزای مجوف و بارهای اجرایی را تحمل کند. قطعات داخلی نیز باید در جای خود ثابت بمانند تا فشار و نیروی شناوری بتن تازه باعث حرکت آنها نشود. این کنترل در سقف بابل دک اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا جابهجایی گویها میتواند هندسه حفرههای میانی و ضخامت لایههای بتنی را تغییر دهد.
قالب بندی سقف عرشه فولادی
در قالب بندی سقف عرشه فولادی، ورق فولادی پروفیلشده روی تیرهای سازه نصب میشود و هنگام بتنریزی نقش قالب ماندگار را بر عهده دارد. بنابراین برخلاف قالب بندی سقف بتنی متعارف، ورق پس از گیرش بتن از زیر سقف جدا نمیشود. بااینحال، لبهها، بازشوها و محلهای توقف بتن همچنان به قالبهای کناری و اجزای مهارکننده نیاز دارند.
نیاز به شمعبندی موقت زیر ورق نیز باید براساس دهانه، ضخامت و مشخصات ورق، وزن بتن تازه و نقشههای اجرایی تعیین شود. استفاده از ورق قالب ماندگار یکی از تفاوتهای اصلی سقف عرشه فولادی و کامپوزیت است و باعث میشود روش اجرای قالببندی این دو سیستم کاملاً یکسان نباشد.
قالب بندی سقف اینتل دک
در قالب بندی سقف اینتل دک ابتدا سطح افقی و تراز کفراژ آماده میشود. سپس بلوکهای تحتانی و اسپیسرها مطابق نقشه روی قالب قرار میگیرند. این قطعات مانند شابلون عمل میکنند و محل تیرهای متعامد، عرض پاشنه و موقعیت آرماتورهای تحتانی را مشخص میسازند. پس از آن، آرماتورهای پایین، بلوکهای فوقانی و شبکه آرماتور بالایی اجرا میشوند.
بلوکهای تحتانی پس از بتنریزی بخشی از سقف باقی میمانند؛ اما در مرحله اجرا همچنان به قالب و زیرسازی متناسب با بارهای پروژه نیاز است. قالببندی تیرها، لبهها و بازشوها نیز مطابق نقشههای اختصاصی انجام میشود. در واقع، بلوک تحتانی و اسپیسر در سیستم سقف اینتل دک به منظمشدن هندسه مقطع و کاهش خطاهای جانمایی کمک میکنند، نه اینکه نیاز به کفراژ و تکیهگاه موقت را بهطور کامل حذف کنند.
مراحل قالب بندی سقف از زیرسازی تا کنترل نهایی
نحوه قالب بندی سقف باید براساس نقشه اجرایی و یک توالی مشخص پیش برود. جزئیات هر پروژه متفاوت است، اما منطق کلی شامل بررسی نقشه، طراحی زیرسازی، نصب پایهها، اجرای رویه و تحویل قالب برای مراحل بعدی است.
راهنمای ACI 347 سه معیار اصلی را برای طراحی و اجرای قالب بتن در اولویت قرار میدهد:
«ایمنی، کیفیت و اقتصاد، اهداف اصلی در طراحی و اجرای قالببندی هستند.»
منبع: American Concrete Institute – ACI 347
۱. بررسی نقشهها و تعیین محدوده قالببندی
پیش از اجرای قالب بندی سقف باید نوع سیستم سقف، ضخامت دال، ابعاد تیرها، تراز زیر سقف، کنسولها و بازشوها از روی نقشهها مشخص شوند. محل رایزرها، داکتها، راهپله و قطعات مدفون نیز باید با نقشههای سازه و تأسیسات تطبیق داده شود.
در همین مرحله، محدوده قالببندی کامل و قسمتهایی که فقط به قالب کناری یا شمعبندی نیاز دارند، تعیین میشود. این تفکیک بهویژه در سقفهایی مانند تیرچه بلوک یا عرشه فولادی اهمیت دارد؛ زیرا تمام سطح زیر این سیستمها مانند دال بتنی قالببندی نمیشود.
۲. طراحی آرایش زیرسازی
پس از مشخصشدن محدوده قالببندی، آرایش تیرهای اصلی و فرعی، محل پایهها و نحوه مهاربندی براساس نقشه قالب تعیین میشود. این آرایش باید توان انتقال وزن بتن تازه، آرماتورها و بارهای حین اجرا را داشته باشد.
فاصله اعضای زیرسازی را نمیتوان از یک پروژه به پروژه دیگر تعمیم داد. ضخامت دال، ارتفاع طبقه، مشخصات قالب و ظرفیت تجهیزات بر نحوه چیدمان آنها اثر میگذارند. در پروژههایی که از سیستم قالببندی اختصاصی استفاده میشود، آرایش قطعات باید با دستورالعمل همان سیستم هماهنگ باشد.
۳. آمادهسازی محل استقرار پایهها
سطح زیر جکها یا اسکافلد باید پیش از نصب از نظر تراز، پایداری و ظرفیت تحمل بار بررسی شود. اگر زیرسازی روی زمین قرار میگیرد، وضعیت خاک و احتمال نشست آن اهمیت دارد. در طبقات بالاتر نیز باید ظرفیت سقف زیرین برای تحمل بارهای مرحله ساخت کنترل شود.
در صورت نیاز، از کفشک یا زیرپایه مناسب برای توزیع بار استفاده میشود. ابعاد و جنس زیرپایه باید با مقدار بار و وضعیت سطح تکیهگاه تناسب داشته باشد. برای تنظیم ارتفاع یا تراز پایهها نباید از آجر، بلوک شکسته یا قطعات لق استفاده شود؛ زیرا خردشدن یا جابهجایی آنها میتواند باعث نشست زیرسازی شود.
۴. نصب جکها یا سیستم داربستی
جکها، شمعها یا قابهای اسکافلد مطابق آرایش تعیینشده نصب و از نظر شاقولیبودن تنظیم میشوند. در ساختمانهای چندطبقه، محل پایههای طبقات متوالی نیز باید هماهنگ باشد تا بارهای موقت در مسیر مناسبی به طبقات پایینتر انتقال یابد.
پس از استقرار پایهها، اعضای افقی و بادبندهای لازم نصب میشوند تا سیستم در برابر حرکت جانبی پایدار بماند. تنظیم ارتفاع اولیه نیز با سرجکها انجام میشود؛ اما رگلاژ نهایی پس از نصب تیرها و کنترل تراز رویه قالب صورت میگیرد.
۵. اجرای تیرهای اصلی و فرعی زیر قالب
تیرهای اصلی روی سرجکها یا تکیهگاههای سیستم داربستی قرار میگیرند و تیرهای فرعی با فاصله مشخص روی آنها نصب میشوند. جهت قرارگیری این اعضا باید با آرایش زیرسازی و ابعاد پنلهای رویه هماهنگ باشد تا لبه قطعات قالب، تکیهگاه کافی داشته باشند.
پس از نصب، موقعیت و ارتفاع تیرها تنظیم میشود تا سطح مناسبی برای چیدن رویه قالب شکل بگیرد. اتصال این اعضا باید از جابهجایی آنها هنگام ادامه عملیات جلوگیری کند. پیش از نصب، سلامت تیرها، اتصالات و تجهیزات زیرسازی کنترل میشود و قطعات خمیده، ترکخورده یا آسیبدیده از چرخه اجرا کنار گذاشته میشوند.
۶. نصب رویه قالب و اجرای لبهها و بازشوها
تختهها یا پنلهای قالب روی تیرهای فرعی قرار میگیرند و با اتصال مناسب در موقعیت خود ثابت میشوند. محل اتصال قطعات باید روی تکیهگاه قرار داشته باشد تا لبه قالب تحت بار بتن دچار افتادگی یا بازشدگی نشود.
پس از تکمیل سطح اصلی، قالب تیرها، کنسولها، لبههای آزاد، دور ستونها و بازشوهای سقف اجرا میشود. ابعاد بازشوها باید با نقشههای تأسیساتی تطبیق داشته باشد. همچنین قالبهای کناری باید توان تحمل فشار جانبی بتن تازه را داشته باشند و هنگام اجرا جابهجا نشوند.
۷. کنترل تراز، ابعاد و خیز اولیه
تراز زیر قالب در نقاط مختلف سقف اندازهگیری و با مقدار تعیینشده در نقشه مقایسه میشود. ابعاد تیرها، ضخامت پیشبینیشده دال، ارتفاع لبهها و موقعیت بازشوها نیز پیش از ادامه کار کنترل میشوند.
اگر در نقشههای قالببندی یا دستورالعمل پروژه خیز اولیه مشخص شده باشد، همان مقدار هنگام تنظیم زیرسازی اعمال میشود. خیز نباید بهصورت تجربی و بدون مبنای طراحی ایجاد شود. هدف از این کنترل، جبران دلخواه تغییرشکل سقف نیست؛ بلکه اجرای هندسهای است که در مدارک فنی پروژه تعیین شده است.
۸. درزبندی، تمیزکاری و روغنکاری قالب
درزهای غیرمجاز میان پنلها بسته میشوند تا هنگام بتنریزی، شیره بتن از قالب خارج نشود. سطح رویه نیز باید از خاک، خردهچوب، سیم، میخ و سایر ضایعات پاک شود. باقیماندن این مواد میتواند کیفیت سطح بتن یا پوشش اطراف آرماتورها را تحت تأثیر قرار دهد.
ماده رهاساز مناسب بهصورت لایهای نازک و یکنواخت روی سطح قالب اجرا میشود. روغن اضافی نباید روی قالب جمع شود یا با میلگردها تماس پیدا کند. استفاده از روغن سوخته یا مواد آلوده نیز ممکن است باعث لکهشدن سطح بتن و ایجاد مشکلات اجرایی شود.
۹. تحویل قالب برای اجرای آرماتورها
پس از تکمیل قالب و اصلاح مغایرتهای ابعادی، بستر سقف برای اجرای مراحل بعد تحویل داده میشود. از این مرحله به بعد، جابهجایی یا تغییر خودسرانه اجزای زیرسازی مجاز نیست؛ زیرا هر تغییر میتواند تراز یا مسیر انتقال بار را تحت تأثیر قرار دهد. پس از تحویل قالب، دپوی متمرکز میلگرد، بلوک یا تجهیزات روی یک ناحیه مجاز نیست؛ زیرا ممکن است باری بیشتر از مقدار پیشبینیشده به زیرسازی وارد کند.
در ادامه، آرماتوربندی سقف و نصب بازشوها و قطعات مدفون انجام میشود. پس از تکمیل این اجزا، کنترل نهایی مجموعه مطابق چکلیست پروژه صورت میگیرد و در صورت تأیید، سقف برای بتن ریزی آماده خواهد بود.
قالب برداری سقف و پایههای اطمینان
قالب برداری سقف زمانی مجاز است که بتن به مقاومت کافی برای تحمل وزن خود و بارهای واردشده رسیده باشد. بنابراین نمیتوان برای تمام پروژهها یک زمان ثابت تعیین کرد؛ نوع سیمان، دمای محیط، شرایط عملآوری، دهانه و ضخامت سقف و بارهای مرحله ساخت همگی بر زمان مناسب بازکردن قالب و جکها اثر دارند.
راهنمای ACI 347.2R نیز در بحث شمعبندی و شمعبندی مجدد، مقاومت بتن و نحوه توزیع بار بین طبقات را از عوامل تعیینکننده در زمان برداشتن پایهها میداند. به همین دلیل، تعداد روزهای سپریشده بیشتر یک معیار اولیه برای برنامهریزی اجراست و نباید بهتنهایی مبنای تصمیمگیری قرار گیرد.
زمان قالب برداری سقف چند روز است؟
حداقل زمان قالب برداری به نوع عضو، بخش موردنظر و دمای مجاور بتن بستگی دارد. با کاهش دما، سرعت کسب مقاومت بتن کمتر میشود و در نتیجه قالب زیرین و پایههای اطمینان باید مدت بیشتری در محل باقی بمانند.
|
عضو |
بخش قابل برداشتن | ۲۴°C و بیشتر | ۱۶°C | ۸°C |
۰°C |
|
دال |
قالب زیرین | ۳ روز | ۴ روز | ۶ روز |
۱۰ روز |
|
دال |
پایههای اطمینان | ۷ روز | ۱۰ روز | ۱۵ روز |
۲۵ روز |
|
تیر |
قالب زیرین | ۷ روز | ۱۰ روز | ۱۵ روز |
۲۵ روز |
|
تیر |
پایههای اطمینان | ۱۰ روز | ۱۴ روز | ۲۱ روز |
۳۶ روز |
اعداد جدول باید بهعنوان حداقل زمانهای اجرایی در نظر گرفته شوند، نه مجوز قطعی برای بازکردن قالب. استفاده از سیمان با روند کسب مقاومت متفاوت، افزودنیها، بتنریزی در هوای سرد، عملآوری نامناسب یا اعمال بار زودهنگام میتواند این زمان را افزایش دهد.
در پروژههایی که شرایط اجرا حساستر است، مقاومت واقعی بتن باید براساس نتایج آزمایش، ضوابط پروژه و نظر مسئول فنی کنترل شود. بنابراین عباراتی مانند «باز کردن جک سقف بعد از ۷ روز» بدون توجه به شرایط واقعی سازه، نمیتوانند برای همه پروژهها مبنای یکسانی داشته باشند.
قالب و پایههای اطمینان چگونه باز میشوند؟
همه اجزای قالببندی نقش یکسانی در تحمل بار ندارند و به همین دلیل زمان و ترتیب بازکردن آنها نیز متفاوت است:
- قالبهای جانبی معمولاً بار اصلی عضو را تحمل نمیکنند و اگر بتن به اندازه کافی سخت شده باشد که لبهها و سطح آن هنگام بازکردن آسیب نبینند، میتوان آنها را زودتر برداشت.
- قالب زیرین دال و تیر بخشی از سیستم باربر موقت است و برداشتن آن باید پس از تأمین مقاومت موردنیاز بتن انجام شود.
- پایههای اطمینان برای حمایت موقت از عضو پس از بازشدن بخشی از قالب باقی میمانند و تعداد، محل و مدت حضور آنها باید مطابق طرح اجرایی تعیین شود.
قالب برداری سقف باید تدریجی و بدون واردکردن ضربه یا بار ناگهانی انجام شود. بازکردن نامنظم جکها میتواند نحوه انتقال بار را تغییر دهد و در بعضی نقاط سقف تنش یا تغییرشکل بیشتری ایجاد کند.
این موضوع در ساختمانهای چندطبقه اهمیت بیشتری دارد. اگر عملیات قالببندی، آرماتوربندی یا بتنریزی طبقات بالاتر آغاز شده باشد، بخشی از بارهای مرحله ساخت از طریق جکها به سقفهای پایین منتقل میشود. در چنین شرایطی ممکن است حتی پس از رسیدن بتن یک طبقه به سن متعارف قالببرداری، لازم باشد بخشی از پایههای اطمینان برای مدت بیشتری باقی بمانند.
بنابراین بازکردن قالب زیرین، جکها و پایههای اطمینان باید با توجه به مقاومت بتن، وضعیت بارگذاری طبقات و مسیر انتقال بار و با تأیید مسئول فنی پروژه انجام شود.
هزینه قالب بندی سقف به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه قالب بندی سقف معمولاً براساس مترمربع محاسبه میشود؛ اما قیمت نهایی تنها به مساحت سقف وابسته نیست. نوع سیستم سازهای، ارتفاع طبقه، تجهیزات موردنیاز و پیچیدگی اجرا میتوانند هزینه دو سقف با مساحت یکسان را متفاوت کنند.
مهمترین عوامل مؤثر بر قیمت قالب بندی سقف عبارتاند از:
- نوع و هندسه سقف: اجرای قالب سقف بتنی تخت معمولاً سادهتر از سقف دارای تیرهای متعدد، کنسول، اختلاف تراز، شکست هندسی یا بازشوهای زیاد است. افزایش جزئیات، زمان نصب و مقدار پرت مصالح را بیشتر میکند.
- جنس و سیستم قالب: قالب چوبی، پلایوود، فلزی، پلیمری و سیستمهای مدولار از نظر قیمت تهیه، سرعت مونتاژ و تعداد دفعات استفاده مجدد تفاوت دارند. انتخاب ارزانترین قالب در خرید اولیه لزوماً به معنای کمترین هزینه کل پروژه نیست.
- ارتفاع طبقه و نوع زیرسازی: با افزایش ارتفاع، ممکن است استفاده از جکهای معمولی کافی نباشد و به اسکافلد، مهاربندی بیشتر یا تجهیزات دسترسی نیاز شود. این شرایط هزینه تجهیزات و نیروی اجرایی را افزایش میدهد.
- هزینه خرید یا اجاره تجهیزات: مدت اجاره جک، اسکافلد، تیر و پنل قالب به برنامه اجرایی پروژه وابسته است. تأخیر در آرماتوربندی، بتنریزی یا قالب برداری میتواند دوره اجاره و هزینه نهایی را بیشتر کند.
- دستمزد و سرعت اجرا: حجم عملیات، تعداد نیروها، دسترسی کارگاه و امکان تکرار منظم قالببندی در طبقات بر دستمزد اثر میگذارند. در پروژههای دارای پلان تکرارشونده، استفاده مجدد از تجهیزات معمولاً بهرهوری را افزایش میدهد.
- کیفیت مورد انتظار سطح بتن: اگر سطح زیرین سقف بهصورت نمایان باقی بماند، به قالب سالمتر، درزبندی دقیقتر و اجرای کنترلشدهتری نیاز است. این سطح از کیفیت میتواند هزینه قالببندی را افزایش دهد، اما هزینه ترمیم یا نازککاری بعدی را کاهش دهد.
- حمل، انبارش و پرت مصالح: فاصله محل تأمین تجهیزات، فضای انبار کارگاه، دفعات جابهجایی و میزان آسیبدیدگی قالبها نیز در برآورد واقعی هزینه مؤثرند.
برای مقایسه قیمتها، باید مشخص شود مبلغ پیشنهادی شامل تأمین قالب و جک، حمل، نصب، روغنکاری، قالب برداری و جمعآوری تجهیزات هست یا فقط دستمزد اجرا را پوشش میدهد. بنابراین اعلام قیمت قالب بندی سقف بدون نقشه، ارتفاع طبقات و مشخصات اجرایی معمولاً برآورد دقیقی ارائه نمیکند.
جمعبندی
قالب بندی سقف فقط ایجاد سطحی برای نگهداری بتن تازه نیست؛ این سیستم باید تا زمان کسب مقاومت لازم، وزن بتن، آرماتورها و بارهای اجرایی را با پایداری کافی به تکیهگاهها منتقل کند. انتخاب نوع قالب و زیرسازی نیز باید متناسب با سیستم سقف، ارتفاع طبقه، هندسه سازه و شرایط اجرایی پروژه انجام شود.
کیفیت اجرای قالب سقف بتنی مستقیماً بر تراز، ابعاد و کیفیت سطح بتن اثر میگذارد. استفاده از تجهیزات سالم، کنترل مسیر انتقال بار، جلوگیری از تمرکز بار و تصمیمگیری مهندسی درباره قالب برداری، احتمال تغییرشکل و خطاهای اجرایی را کاهش میدهد. به همین دلیل، اجرای قالب بندی سقف و بازکردن جکها باید مطابق نقشههای اجرایی و با تأیید مسئول فنی پروژه انجام شود.